Vrouwen met eierstok-, baarmoeder- of schaamlipkanker hebben minder kans op complicaties na een operatie wanneer zij zich vooraf gericht voorbereiden met beweging, goede voeding en aandacht voor hun mentale gezondheid. Dat blijkt uit promotieonderzoek van Joëlle Dhanis van het Radboudumc. In de onderzochte groep daalde het percentage vrouwen met een complicatie na de operatie van 37 naar 27 procent.
Het onderzoek richtte zich op prehabilitatie. Daarbij begint het hersteltraject niet pas na een operatie, maar al in de weken ervoor. Het doel is om patiënten lichamelijk en mentaal zo fit mogelijk de operatie in te laten gaan.
Drie weken trainen voor de operatie
Aan het onderzoek deden 180 vrouwen mee. Zij volgden ongeveer drie weken voor hun operatie een leefstijlprogramma. Drie keer per week kregen zij kracht- en conditietraining onder begeleiding van een fysiotherapeut.
Daarnaast kregen de vrouwen voedingsadvies van een diëtist. Daarbij was extra aandacht voor voldoende eiwitten, omdat deze belangrijk zijn voor het behoud en herstel van spierweefsel. Vrouwen die daar behoefte aan hadden, konden ondersteuning krijgen van een psycholoog. Rokende deelnemers kregen ook hulp bij het stoppen met roken.
De aanpak combineert daarmee meerdere factoren die invloed hebben op de belastbaarheid van een patiënt rond een grote operatie.
Complicaties dalen van 37 naar 27 procent
De resultaten laten een duidelijk verschil zien. Van de vrouwen die geen prehabilitatie kregen, ontwikkelde 37 procent een complicatie na de operatie. Bij vrouwen die het leefstijlprogramma volgden was dit 27 procent. Dat is een verschil van 10 procentpunt.
Vooral wondcomplicaties kwamen minder vaak voor. Dat is relevant, omdat een wondinfectie of vertraagde wondgenezing het herstel aanzienlijk kan vertragen. Patiënten kunnen daardoor langer opgenomen blijven, vaker terug moeten naar het ziekenhuis en later beginnen met andere onderdelen van hun behandeling of herstel.
Jaarlijks krijgen ongeveer 4.500 vrouwen in Nederland de diagnose eierstok-, baarmoeder- of schaamlipkanker. Bij een groot deel van deze patiënten vormt een operatie een belangrijk onderdeel van de behandeling.
Herstel begint vóór de operatie
Het onderzoek ondersteunt een ontwikkeling waarbij zorgteams meer aandacht geven aan de periode vóór een operatie. Een patiënt die sterker en beter gevoed aan een ingreep begint, heeft meer reserves om de lichamelijke belasting van een operatie op te vangen.
Daarmee verandert ook de rol van zorgprofessionals rond een operatief behandeltraject. De voorbereiding bestaat niet alleen uit medisch onderzoek en informatie over de ingreep. Bewegen, voeding, roken, mentale belastbaarheid en herstelverwachtingen worden onderdeel van dezelfde voorbereiding.
De fysiotherapeut, diëtist, verpleegkundige, psycholoog en behandelend arts werken daarbij vanuit één gezamenlijk doel. De patiënt zo goed mogelijk voorbereid laten beginnen aan de behandeling.
De rol van bewegen tijdens herstel en revalidatie kwam eerder ook aan bod op Zorgjob.nl in het artikel Dag van de fysiotherapie.
Prehabilitatie wordt standaardzorg in Radboudumc
Het leefstijlprogramma is in het Radboudumc inmiddels onderdeel van de standaardzorg voor vrouwen met gynaecologische kanker die worden geopereerd. Daarmee blijft de aanpak niet beperkt tot een onderzoeksproject.
De onderzoekers willen de methode verder ontwikkelen. In het onderzochte programma kregen alle vrouwen in principe dezelfde onderdelen aangeboden. In de toekomst moet screening vooraf duidelijker maken welke patiënt welke ondersteuning nodig heeft.
Een fitte patiënt heeft mogelijk een ander programma nodig dan iemand met weinig spierkracht, ondervoeding, ernstig overgewicht, psychische klachten of een combinatie van verschillende risicofactoren. Een meer persoonlijke aanpak kan de beschikbare begeleiding daardoor gerichter inzetten.
Ook aandacht voor leefstijl na de operatie
Veel deelnemers gaven aan dat zij de begeleiding na hun operatie wilden voortzetten. Volgens de onderzoekers is dat belangrijk, omdat de voordelen van beweging, gezonde voeding en stoppen met roken niet verdwijnen zodra de operatie achter de rug is.
Voor zorgprofessionals betekent dit dat prehabilitatie steeds meer kan overgaan in revalidatie en langdurige leefstijlbegeleiding. De overgang tussen ziekenhuiszorg en zorg thuis of in de eerste lijn wordt daarmee belangrijker.
Dat raakt ook de toegankelijkheid van fysiotherapie. Zorgjob schreef eerder dat juist patiënten die fysiotherapie gebruiken voor herstel na een operatie of bij langdurige aandoeningen kwetsbaar kunnen zijn wanneer behandeling niet voldoende toegankelijk is.
Mogelijk ook inzet bij chemotherapie en bestraling
Het Radboudumc wil prehabilitatie uiteindelijk breder toepassen. De onderzoekers kijken daarbij niet alleen naar operaties, maar ook naar patiënten die chemotherapie of bestraling krijgen. Daarnaast bestaat de wens om deze manier van voorbereiden uiteindelijk een plaats te geven in landelijke richtlijnen voor de behandeling van gynaecologische kanker.
Voor ziekenhuizen betekent dat mogelijk een verdere verschuiving van alleen behandelen naar vooraf risico’s verkleinen. Het onderzoek laat zien dat een relatief korte voorbereiding van ongeveer drie weken al samen kan gaan met minder complicaties na de operatie.
Bron: Radboudumc
